MIASTO RADZYŃ PODLASKI

W roku 1468 właściciel okolicznych dóbr Groth z Ostrowa lokował tu na prawie magdeburskim z nadania króla Kazimierza Jagiellończyka gród Kozirynek. Król Zygmunt Stary przekazał miasto w roku 1534 Mikołajowi Mniszchowi. Początki obecnej nazwy Radzyń datuje się na 1580 r. Koniec XVII wieku, to początek władania radzyńskimi dobrami przez Stanisława Antoniego Szczukę. Kolejnym właścicielem Radzynia zostaje Eustachy Potocki, który buduje w mieście wspaniałą, rokokową rezydencję, jedną z najpiękniejszych w ówczesnej Europie. Pałac po dziś dzień jest ozdobą Radzynia. Ostatnimi właścicielami miasta (do 1944 r.) byli Korwin-Szlubowscy.

Miasto było świadkiem i uczestnikiem wszystkich ważniejszych wydarzeń w dziejach Polski. W XVI wieku było ważnym ośrodkiem reformacji. Tu Ignacy Potocki tworzył fragmenty Konstytucji 3-go Maja. W Radzyniu przyszedł na świat Karol Lipiński - wybitny polski skrzypek pierwszej połowy XIX wieku, którego wirtuozeria porównywana była z grą Niccolo Paganiniego.

W czasie Powstania Styczniowego był Radzyń areną zaciętych walk, czego upamiętnieniem jest symboliczna mogiła poległych radzynian, usytuowana przy ulicy noszącej miano bohaterów tego zrywu narodowego. Bilans II wojny światowej zamknął się dla miasta ogromnymi stratami. Hitlerowcy wymordowali tysiące mieszkań­ców, w tym niemal całkowicie ludność żydowska. Okres powojenny, to stopniowy rozwój potencjału gospodarczego Radzynia, będącego do roku 1975 stolicą powiatu. W okresie do 1980 r. ponad 3-krotnie wzrosła zurbanizowana powierzchnia miasta, wybudowano około 2 tyś. nowych mieszkań, powstały nowe zakłady produkcyjne.

Po całkowitym załamaniu rozwoju gospodarczego w latach 80-tych, lata 90 przyniosły stopniowe ożywienie gospodarcze w warunkach trudnej transformacji ustrojowej. Mieszkańcy miasta wiążą duże nadzieje z pono­wnym utworzeniem z końcem XX wieku powiatu radzyńskiego.

ZABYTKI

Kościół pod wezwaniem Św. Trójcy

Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy został ufundowany przez Jana Mniszcha w 1641 r. Stanął on na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, przy której zapewne znajdowała się murowana kaplica grobowa Mniszchów, stanowiąca najstarszą część obecnego kościoła.

Mur ogrodzeniowy cmentarza przykościelnego oraz dzwonnica - brama zostały zaprojektowane przez przez Jakuba Fontanę i wykonane w drugiej połowie XVIII w Kościół posiada bogato wyposażone wnętrze utrzymane na wysokim poziomie artystycznym. na szczególną uwagę zasługują: architektoniczny nagrobek umieszczony w kaplicy Matki Boskiej Różańcowej, późnorenesansowa ambona, osiemnastowieczny rokokowy ołtarz główny oraz chrzcielnica, obrazy sztalugowe - w większości autorstwa Józefa Buchbindera - zdobiące ołtarze i ściany świątyni.

Zespół pałacowy

Eustachy Potocki należał do najzamożniej szych ludzi Europy połowy XVIII wieku. Nie dziwi więc, że stał się fundatorem jednej z najpiękniejszych rokokowych rezydencji magnackich na naszym kontynencie. Centralnym obiektem jest oczywiście pałac, zaprojektowany przez włoskiego architekta Jakuba Fontanę. Wnętrza zostały całkowicie zniszczone, choć z pewnością możliwa jest ich pełna rekonstrukcja. Natomiast w dobrym stanie zachowana jest architektura zewnętrzna korpusu głównego oraz skrzydeł. Pałac zdobiony jest wspaniałymi zespołami rzeźb autorstwa Jana Chryzostoma Redlera. Ilustrują one sceny i postacie mityczne, inne potęgę rodów Potockich i Kątskich. Od północy rozciąga się park, którego niewątpliwą ozdobą jest oranżeria. Centrum fasady środkowej stanowi przepiękny ryzalit. Nad nim zaś góruje w attyce zaprzęg trzech rumaków ciągnących rydwan Apollina. Całość zespołu pałacowo-parkowego utrzyma­na jest w stylu rezydencji "entre cour etjardin", co w tłumaczeniu oznacza "okolony dziedzińcem i ogrodem".

Oranżeria

Wzniesiona około 1756 r. według projektu Jakuba Fontany jest doskonałym przykładem architektury rokokowej. Oranżeria położona jest we wschodniej części radzyńskiego zespołu pałacowo - parkowego, wzniesiona na planie prostokąta, fasadą zwrócona na południe. Nad ryzalitem środkowym umieszczona została wspaniała rzeźba przedstawiająca rydwan Apollina. Nad ryzalitami bocznymi grupy rzeźbiarskie przedstawiają putta ustawiające wazony. Fontana w projekcie Oranżerii nawiązał do wątków sztuki saskiej i francuskiej. W oryginalny sposób je przetwarzając, stworzył dzieło wybitne, urzekające pięknem i harmonią. Radzyńska Oranżeria jest uznawana za jedną z najpiękniejszych budowli tego typu w Polsce. Obecnie mieści się w niej Radzyński Ośrodek Kultury.

Kaplica szpitalna.

Nieopodal pałacowych stawów stoi mała, ośmioboczna kapliczka. Można w niej odnaleźć piętno baroku: owalne, poziome okienka, rozetowe wnęki w ścianach,
drzwi zwieńczone łukiem.

Słup sakralny.

Ten 3 i pół metrowy owalny obelisk zbudo­wany z cegieł, stoi na osi północnej pałacu, tuż za ogrodzeniem parku. Jego pochodzenie oraz znaczenie do dziś nie jest wyjaśnione. Jedna z hipotez przypisuje mu rolę wotywną.

Pałacyk Gubernia

Pałacyk podmiejski zwany "Gubernią" wznosi się wśród drzew jednohektarowego parku włoskiego. Został wzniesiony przez Potockich w końcu XVIII w. W II połowieXIX w. pałacyk został przebudowany, a w czasie I wojny światowej stał się siedzibą rodową rodziny Szlubowskich. Pałacyk jest prostokątnym, dwukondygnacyjnym, murowanym budynkiem, nakrytym wysokim dachem mansardowym. Elementem podkreślającym "rycerskość" siedziby jest kwadratowa wieża przylegająca do elewacji wschodniej. Pałacyk "Gubernia" to budowla eklektyczna, z elementami barokowymi i neogotyckimi.

Kościół cmentarny p.w. Św. Anny

Kościółek ten, znajdujący się w obrębie cmentarza parafialnego, został wzniesiony w 1870 roku przez rodzinę Szlubowskich. Jest przykładem budowli eklektycznej z przewagą elementów neogotyckich.